Przejdź do treści

4 marca 1899 r. w Racławówce k. Rzeszowa urodził się jako Józef Tomasz Baran (od marca 1938 r. nosił nazwisko Bilewski) jako jeden z sześciorga rodzeństwa. Uczestniczył w obronie Lwowa i wojnie polsko-bolszewickiej. Ukończył kurs chorążych artylerii. W 1921 r. rozpoczął treningi lekkoatletyczne w lwowskiej Pogoni. 

 

Został kierownikiem Ośrodka Wychowania Fizycznego przy Dowództwie IV Okręgu Korpusu. W latach 1922, 1923 i 1926 został mistrzem Polski w pchnięciu kulą, bijąc 13 rekordów Polski w tej dyscyplinie. 

 

W sezonach 1926, 1927 i 1929 zwyciężał tytuł mistrza Polski w rzucie dyskiem. W krajowych zawodach zdobył łącznie 19 medali. W międzynarodowych zawodach reprezentował Polskę dziewięciokrotnie. W 1928 r. startował także w IX Letnich Igrzysk Olimpijskich w Amsterdamie (rzut dyskiem), jednak odpadł w zawodach eliminacyjnych. Cztery lata później kierował drużyną polskich lekkoatletów na olimpiadzie w Los Angeles. Liczne sukcesy lekkoatletyczne odnosił również jego brat Jan Baran.

Od końca lat 20. reprezentował Akademicki Związek Sportowy w Poznaniu i Warszawie, a później – stołeczną Legię. Stał się jednym z najważniejszych propagatorów lekkiej atletyki w wojsku oraz instruktorem w Centralnym Instytucie Wychowania Fizycznego (od 1938 r. Akademia Wychowania Fizycznego, AWF) w Warszawie. Pracował tam jako wykładowca i instruktor. Wraz z Włodzimierzem Humenem i Czesławem Mierzejewskim był współautorem podręcznika Zasady nauczania lekkiej atletyki.  

 

Po ogłoszeniu mobilizacji 24 sierpnia 1939 r. jeden z najwybitniejszych lekkoatletów odrodzonej Rzeczypospolitej został zmobilizowany oficer 27 Pułku Artylerii Lekkiej z Włodzimierza Wołyńskiego. Po ataku ZSRS na Polskę 17 września 1939 r. trafił do niewoli sowieckiej do obozu przejściowego w Szepietówce (ob. Ukraina), później do obozu jenieckiego w Kozielsku. Jego nazwisko figuruje na liście wywozowej NKWD nr 029/1. 

 

Kapitan Józef Bilewski został zamordowany ok. 15 kwietnia w Katyniu. Na „Liście imiennej zaginionych w ZSRS jeńców wojennych” opublikowanej na łamach „Orła Białego” 16 października 1948 r. figuruje pod numerem 1856. W 2007 r. został pośmiertnie awansowany do stopnia majora.

 

W Katyniu, Charkowie i innych miejscach kaźni Sowieci zamordowali wielu innych polskich sportowców w mundurach WP. Wśród nich byli m.in. hokeista Aleksander Marek Kowalski, wioślarz ppor. Stanisław Urban, piłkarz Warty Poznań i trener piłkarski ppor. Marian Spojda (Spoida) oraz uczestnik olimpiady w Berlinie (jeździectwo), rotmistrz kawalerii Zdzisław Szczęsny Kawecki. 

 

Dla spragnionych wiedzy: 

 

Z. Głuszek, Leksykon polskich olimpijczyków 1924-98, Warszawa, 1999

J. Kiński, H. Malanowska, U. Olech, W. Ryżewski, J. Snitko-Rzeszut, T. Żach, Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego, Warszawa, 2000

B. Tuszyński, Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej 1939-1945, Warszawa, 1999