Po sowieckim ataku na Polskę 17 września 1939 r. NKWD aresztowało kilkanaście tysięcy polskich obywateli. Ponadto jeszcze w trakcie wojny obronnej, w niewoli znalazło się ponad 14 tysięcy jeńców wojennych, głównie oficerów. Ławrentij Beria (szef sowieckiej bezpieki) określił ich jako „zatwardziałych wrogów władzy sowieckiej”. 

Rozpoczęły się masowe deportacje, przeprowadzane w kilku falach. Szacuje się, że tylko w lutym 1940 r. ze wschodnich województw Rzeczypospolitej wywieziono w głąb ZSRS, do kopalń Donbasu, fabryk i łagrów Syberii czy Kazachstanu ok. 140 tysięcy osób. 

2 marca 1940 r. w Moskwie szef NKWD i Ludowy Komisarz Spraw Wewnętrznych ZSRS, Ławrentij Beria przesłał do Józefa Stalina notatkę 794/B. „W obozach dla jeńców NKWD i w więzieniach zachodnich obwodów Ukrainy i Białorusi w chwili obecnej znajduje się duża liczba byłych oficerów armii polskiej, pracowników policji polskiej i organów wywiadu, członków nacjonalistycznych, kontrrewolucyjnych partii, członków kontrrewolucyjnych organizacji powstańczych, uciekinierów i in. Wszyscy są zatwardziałymi wrogami władzy sowieckiej, nierokującymi poprawy wrogami sowieckiej władzy” - informował przywódcę partii komunistycznej w tajnym dokumencie. 

Sowieckie władze zdecydowały jednak, że wobec „zatwardziałych wrogów” należy podjąć działania jeszcze bardziej represyjne niż deportacje. Beria podkreślał, że oficerowie, policjanci i inni osadzeni w obozach „usiłują kontynuować działalność kontrrewolucyjną, prowadzą agitację antysowiecką”. Wnioskował o zastosowanie wobec nich, w trybie specjalnym najwyższego wymiaru kary – śmierci przez rozstrzelanie. 

5 marca 1940 r. Biuro Polityczne Komitetu Centralnego WKP(b) przyjęło uchwałę aprobującą wnioski Berii zawarte w notatce z 2 marca. Tajna decyzja nr P13/144 została przyjęta przez Józefa Stalina i władze WKP(b): Anastasa Mikojana, Wiaczesława Mołotowa i Klimienta Woroszyłowa. Zaaprobowali ją także przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR Michaił Kalinin i zastępca przewodniczącego Rady Komisarzy Ludowych Łazar Kaganowicz. Na początku kwietnia 1940 r. NKWD rozpoczęło masowe egzekucje około 4,4 tys. polskich jeńców wojennych z obozu w Kozielsku. 

Jako miejsce kaźni NKWD wybrało las koło Katynia. Niemal 3,9 tys. jeńców ze Starobielska zamordowano w charkowskim NKWD, a zwłoki pogrzebano w Piatichatkach. 6287 jeńców z obozu w Ostaszkowie kaci NKWD zastrzelili w Kalininie (ob. Twer). Zamordowanych pogrzebano w rejonie Miednoje. Ponadto zamordowano 7305 obywateli Rzeczypospolitej (cywilów) osadzonych w więzieniach na terenach wschodnich województw zagarniętych po 17 września przez ZSRS. 

Śmiertelnym żniwem tajnej notatki nr 794/B była eksterminacja ponad 21 tysięcy obywateli II Rzeczypospolitej, znana jako Zbrodnia Katyńska.

Dla spragnionych wiedzy:

J. Adamska, A. Przewoźnik, Zbrodnia katyńska. Mord-kłamstwo-pamięć, WL, Kraków 2011

S. Montefiore, Stalin. Dwór czerwonego cara, 2014

T. Kisielewski, Katyń. Zbrodnia i kłamstwo, 2017

S. Kalbarczyk, M. Kuźniar-Plota, A. Siwek, Witold Wasilewski, Zbrodnia katyńska, 2020

S. Swianiewicz, W cieniu Katynia, 1990