W kwietniu 1943 r. Niemcy ogłosili odkrycie w Lesie Katyńskim (w pobliżu Smoleńska) ciała ok. 4,5 tys. polskich oficerów, wziętych przez Sowietów do niewoli po 17 września 1939 r.. Większość zwłok miała ręce związane na plecach, ze śladem kuli w tyle czaszki. Jedną z ofiar był kpt. Stanisław Pieniążek.
Urodził się 9 lutego 1891 r. w Dębowie koło Przeworska jako szóste z dziewięciorga dzieci Józefa i Agnieszki z domu Kluz. Rodzina Pieniążków bardzo ceniła sobie tradycję, wartości rodzinne oraz miłość Boga i Ojczyzny. Wychowując się w rodzinie z patriotycznymi zasadami, naturalnym wydawało się, że Stanisław wybierze drogę wojskową[1].
Stanisław Pieniążek został powołany do służby wojskowej w armii austro-węgierskiej po wybuchu I wojny światowej. W 1916 r. dostał się do niewoli rosyjskiej, do obozu w Arzamasie-twierdzy założonej jeszcze przez Iwana Groźnego. Po wyjściu z niewoli w 1918 r. Stanisław Pieniążek wstąpił do Legionów, później po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w szeregach 3 Pułku Piechoty Legionów walczył w obronie Lwowa i Kresów Wschodnich. W 1920 r. był wcielony do 3 PP Legionów w Radomiu, a następnie od 1923 do 1934 służył w 3 PP Legionów w Jarosławiu.
W wykazie opinii o oficerach z 1931 r. znajduje się zapis dotyczący kapitana Stanisława Pieniążka, który brzmi „kapitan jako dowódca kompani obowiązki wykonuje sumiennie, dobrze przygotowany do dowodzenia kompanią w polu oraz należycie orientujący się w organizacji dowodzenia baonu w polu, charakter ustalony, służbowo dobrze wyrobiony, dobrych zalet żołnierskich i moralnych”[2].
W Pułku pełnił z sukcesem również stanowisko Prezesa Zarządu Spółdzielczości Legionowej[3], gdzie jego działalność została wysoko oceniona przez dowództwo Garnizonu Jarosław. Za swą służbę kpt. Stanisław Pieniążek był odznaczony „Odznaką honorową Orlęta”, „Brązowym i Srebrnym medalem za długoletnią służbę” i „Srebrnym Krzyżem Zasługi”[4].
W 1939 r. poszedł na wojnę wraz z 3 Pułkiem Piechoty Legionów. Po klęsce w walkach o Twierdzę Modlin Kpt. Stanisław Pieniążek dostał się do obozu w Kozielsku. Jego obecność potwierdza pamiętnik więzienny Jana Zdzisława Kamińskiego, który odnotował długie rozmowy z kpt. Stanisławem Pieniążkiem i obrazy obozowej codzienności[5]. Kpt. Stanisław Pieniążek został zamordowany w Katyńskim lesie w kwietniu 1940 r. w wieku 49 lat. Pośmiertnie mianowany na stopień majora i odznaczony Krzyżem Kampanii Wrześniowej.
Pamięć oficera uhonorowano wpisami na tablicach pamiątkowych w Krakowie, Nisku i Jarosławiu, a w 2010 r. w 70 rocznicę mordu katyńskiego, posadzono w Radomiu 30 Dębów Pamięci dla 30 oficerów, jeden z tych dębów jest poświęcony kpt. Stanisławowi Pieniążkowi[6].
Na podstawie wspomnień Stelli Pieniążek i Marleny Pieniążek.
Spis fotografii:
Fot. 1: Rodzina Pieniążków 1921r. Ojciec Józef Pieniążek w środku, obok niego Katarzyna Pieniążek-Kisiel i syn ks. Jan. Stoją od lewej synowie Stanisław, Władysław, Tadeusz, Tomasz, Antoni i córka Agata. Źródło: Archiwum Rodziny Pieniążków.
Fot. 2: Stanisław Pieniążek w mundurze gimnazjalisty, z rodzicami Józefem i Agnieszką oraz braćmi, ks. Janem i młodszym Władysławem. Źródło: Archiwum Rodziny Pieniążków.
Fot. 3: Kapitan Pieniążek jako dowódca rok 1920. Fot. Archiwum rodziny Pieniążków.
Fot. 4: Kpt. Stanisław Pieniążek z 8 Kompanią 3 Pułku Piechoty Legionów, Jarosław 1931r.
Źródło: Archiwum Rodziny Pieniążków.
Fot. 5: Wystawa towarzysząca odsłonięciu muralu upamiętniającego kapitana Pieniążka w Dębowie (woj. podkarpackie).
Fot. 6: Odsłonięcie muralu upamiętniającego kapitana Pieniążka w Dębowie (woj. podkarpackie).
Fot. 7: Kapitan Pieniążek w bazie ekspozycyjnej Muzeum Katyńskiego w Warszawie.
[1] Przekaz ustny Anny Kędzior, bratanicy Władysława Pieniążka.
[2] Generalny Inspektor Sił Zbrojnych, Samodzielny Referat Personalny, wykaz opinii za 1931 rok Generała Osińskiego, 329
[3] 3.Pułk Piechoty Legjonów, red. Mjr. Quiriniego Eugenjusza, Jarosław 1934, s. 67- 68
[4] www.katedrapolowa.pl, www.radaopwim.gov.pl., MiD WiH, L.W. 022/1 z 9 IV 1940 oraz kartoteka osobowa, litery M-P; AM 766
[5] Pamiętniki Katyńskie. Notatnik Jana Zdzisława Kamińskiego - notatka z dnia 26.11.1939 oraz 2.12.1939 r.
[6] www.mojradom.pl/katynskie-deby-pamieci-wyrosna-na-skwerze (dostęp 18.07.2016)
