Zapraszamy do obejrzenia galerii zdjęć z uroczystego zakończenia konkursu „Dawaj Czasy! Armia Czerwona na ziemiach polskich 1945–1947 – Kaszuby”, współorganizowanego przez Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego oraz Muzeum Kaszubskie im. Franciszka Tredera w Kartuzach. Patronat honorowy nad konkursem objął Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Uroczystość odbyła się 10 marca w siedzibie Muzeum Kaszubskiego w Kartuzach – dokładnie w 81. rocznicę wkroczenia Armii Czerwonej do miasta. Podczas wydarzenia ogłoszono wyniki konkursu i wręczono nagrody jego laureatom, dziękując uczestnikom za odwagę w podejmowaniu trudnego tematu oraz za chęć utrwalenia rodzinnych wspomnień o dramatycznych wydarzeniach z końca II wojny światowej. W trakcie uroczystości dyrektor Instytutu Bartosz Gondek złożył kwiaty pod tablicą poświęconą ofiarom UB oraz upamiętniającą 50-lecie istnienia Muzeum Kaszubskiego, oddając hołd wszystkim, których pamięć ona przywołuje.

Konkurs „Dawaj Czasy!” miał na celu wydobycie na światło dzienne osobistych relacji mieszkańców regionu dotyczących lat 1945–1947. W konkursie wzięli udział zarówno uczniowie szkół ponadpodstawowych, jak i dorośli autorzy, którzy w swoich pracach przywołali często poruszające historie przekazywane w rodzinach przez pokolenia. Prace oceniali historycy: dr Daniel Czerwiński, dr hab. Damian Markowski, dr Tomasz Luterek oraz przedstawicielki Muzeum Kaszubskiego – dyrektor Muzeum Barbara Kąkol i Monika Pieczora-Spychalska.

Dyrektor Muzeum Kaszubskiego Barbara Kąkol podkreśliła podczas uroczystości, że wkroczenie Armii Czerwonej na Kaszuby w wielu relacjach mieszkańców jawi się jako dramatyczne doświadczenie, które historycy określają często mianem „klęski wyzwolenia”. Z kolei dr Daniel Czerwiński zwrócił uwagę, że nadesłane na konkurs prace stanowią niezwykle cenne źródło historyczne, pozwalające lepiej zrozumieć losy mieszkańców regionu w przełomowym momencie dziejów.

Jednym z najważniejszych elementów wydarzenia był wykład dr. Daniela Czerwińskiego, przedstawiciela działu badawczego Instytutu Strat Wojennych, poświęcony obecności Armii Czerwonej na Kaszubach w 1945 r. Prelekcja przybliżyła kontekst historyczny wkroczenia wojsk sowieckich oraz opierała się zarówno na dokumentach archiwalnych, jak i na osobistych relacjach świadków.

Nadesłane prace konkursowe pokazały dramatyzm codzienności mieszkańców regionu w tamtym czasie. Jedna z autorek przywołała wspomnienie o próbach ratowania się przed przemocą żołnierzy sowieckich:

„Jej młodość i uroda stały się zagrożeniem, a jedyną nadzieją na uratowanie życia – udawanie starej i chorej. Przebrała się w stare, brudne ubrania, twarz wysmarowała popiołem, a wszyscy mieli mówić do niej ‘babcia’.”
– fragment pracy konkursowej inspirowanej wspomnieniami rodzinnej historii

Inny uczestnik konkursu przywołał wstrząsającą relację świadka wydarzeń w Kartuzach:

„Chrzanowską, młodą dziewczynę, dziadek znalazł przy śmietniku – sponiewieraną przez sołdatów i siną z zimna. Zamieszkała z nami w małym pokoiku na strychu, gdzie nocami zastawialiśmy drzwi krzesłami, bo żołnierze przychodzili szukać ‘dziewuszek’.”
– fragment pracy konkursowej opartej na relacji Henryka Seydlitza

Zakończenie konkursu stało się ważnym momentem refleksji nad historią regionu oraz znaczeniem pamięci rodzinnej jako źródła wiedzy o przeszłości. Uroczystość była nie tylko okazją do uhonorowania autorów najlepszych prac, lecz także do wspólnej rozmowy o doświadczeniach mieszkańców Kaszub w czasie przełomu roku 1945.

Spotkanie w Muzeum Kaszubskim okazało się poruszającą lekcją historii – przypomnieniem, że wiele dramatycznych wydarzeń przez dziesięciolecia pozostawało w cieniu, a dziś dzięki świadectwom i pracy badawczej mogą zostać przywrócone zbiorowej pamięci.