Według Małego rocznika statystycznego (1938) dwa lata przed wybuchem wojny polskie lasy liczyły 8, 49 miliona hektarów powierzchni. Stanowiło to 21,9 % powierzchni Rzeczypospolitej. Polska zajmowała szóste miejsce w Europie pod względem wielkości zasobów leśnych. Województwa wschodnie i południowe charakteryzowały się wyższym stopniem zalesienia niż środkowa i zachodnia część kraju.
Okres II wojny światowej charakteryzował się intensywną, wręcz rabunkową eksploatacją lasów przez okupantów niemieckich (1939-45) i sowieckich (1939-41). Polskie lasy stały się zapleczem surowcowym dla przemysłu i gospodarki III Rzeszy, a w latach 1939-41 – także dla sowietów okupujących wschodnie województwa Rzeczypospolitej.
Okupanci prowadzili rabunkowy wyrąb, całkowicie ignorując zasady zrównoważonej gospodarki zasobami leśnymi. Efektem była silna dewastacja wieloletniego, wartościowego drzewostanu i negatywnymi, długofalowymi skutkami w ekosystemie leśnym.
Niemiecki radca rządu Generalnego Gubernatorstwa, Küchler odpowiedzialny za rabunkową eksploatację lasów w dystrykcie warszawskim pisał w 1941 roku: „Po przejęciu lasów przez niemieckie władze leśne musiała cała polska własność leśna, do ostatnich granic być użyta do dostawy tych ilości drewna, które okazują się niezbędnymi do osiągnięcia ostatecznego zwycięstwa”.
Po ataku III Rzeszy na niedawnego sojusznika – ZSRS (22 czerwca 1941 r.) - zapotrzebowanie na drewno z polskich lasów zwiększyło się. Gdy w większości krajów Europy (bez ZSRS) obowiązywały ustawy regulujące maksymalny limit wyrębów, na terenie Generalnego Gubernatorstwa ustanowiono minimalne limity wyrębu.
Przykładem może być Puszcza Kampinoska położona w rejonie Warszawy. W okresie międzywojennym powierzchnia wynosiła ok. 18,4 tys. hektarów. W latach 1939-44, głównie na potrzeby okupantów niemieckich wycięto 2378 hektarów.
Na skutek II wojny światowej Polska utraciła na rzecz ZSRS blisko 48% powierzchni kraju: leżące na wschodzie województwa wileńskie, nowogródzkie, poleskie, wołyńskie, tarnopolskie, stanisławowskie oraz lwowskie. Wraz z nimi utracono duże obszary leśne.
Po wojnie, w realiach systemu komunistycznego temat lasów utraconych na Kresach nie był oficjalnie poruszany. Eksperci z Biura Odszkodowań Wojennych i Ministerstwa Leśnictwa nie mieli jednak wątpliwości, że wartościowe tereny leśne zostały przejęte przez Związek Sowiecki.
Przez odstąpienie terenów wschodnich Polska utraciła najpiękniejsze obszary leśne, odznaczające się największą zamożnością drzewostanów oraz znakomitą jakością drewna, powszechnie znanego na rynku zagranicznym, jak: grodzieńska i wileńska sosna, poleska olsza i jesion (…) W zamian za to Polska otrzymała na zachodzie prawie wyłącznie lasy sosnowe na kiepskich glebach, z drzewostanami przeważnie o niewysokiej jakości technicznej, często nawiedzane w skali żywiołowej przez rozmaitego rodzaju szkodniki i z bardzo przerzedzonymi starodrzewami – czytamy w Szacunkowym bilansie strat majątku Ziem Odzyskanych z wyjątkiem Ziem Odstąpionych w wyniku traktatu z ZSRR z lutego 1947 r.
Dr inż. Rudolf Fromer (1903-1965), który po wojnie na zlecenie komunistycznych władz brał udział w szacowaniu strat wojennych w leśnictwie podkreślał, że 2787000 ha lasów odzyskanych nie stanowi pełnego ekwiwalentu za odstąpienie 5000000 ha na rzecz Ukrainy i Białoruskiej SSR. Wyliczone przez niego łączne straty w leśnictwie wynosiły 4.350 miliona złotych.
Biuro Odszkodowań Wojennych oceniało je na 3.725 miliona, Komisja Ministerstw Finansów – na 5.421 miliona zł, zaś Ministerstwo Leśnictwa – na 3.726 miliona złotych. W 1945 r. straty wojenne szacowały także poszczególne Dyrekcje Lasów Państwowych, które następnie przesyłały dane do Ministerstwa Leśnictwa.
Przyjmując wartość lasów sprzed wybuchu wojny (1937) Polska utraciła na rzecz ZSRS 4.711 000 hektarów lasów o łącznej wartości szacowanej na 3.752 677.790 złotych polskich. Warto podkreślić, że tereny utracone na wschodzie charakteryzowały się wysokim stopniem zalesienia: w województwie poleskim wynosił on 33,3%, a stanisławowskim – 34 %.
Łączne szkody, jakie poniosło polskie leśnictwo podczas działań wojennych szacowano na 6.525. 000.000 przedwojennych złotych.
Po więcej informacji z zakresu tego zagadnienia zapraszamy do lektury tomu II Serii Źródłowej Instytutu Strat Wojennych im. Jana Karskiego Straty wojenne Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1939-1947 pt. Straty polskiego leśnictwa w okresie drugiej wojny światowej. Wybór dokumentów.
