Przejdź do treści
Madonna z Papugami

Madonna z Dzieciątkiem i papugą na tle krajobrazu to jedna z naszych najważniejszych strat wojennych zrabowanych przez Armię Czerwoną. Przed wojną obraz znajdował się w Miejskim Muzeum Historii i Sztuki im. J. i K. Bartoszewiczów w Łodzi. 

 

Autorem tego wyjątkowego dzieła jest malarz południowo-niderlandzki czynny w Antwerpii w pierwszej ćwierci XVI w. Ciekawostką jest to, że obraz namalowany w technice olejnej został przeniesiony z deski na płótno o wymiarach 11,5 × 72 cm. Do łódzkiej kolekcji trafił jako dar przemysłowca łódzkiego Karola Eiserta. Warto wspomnieć, że Karol Rajmund Eisert, urodzony i zmarły w Łodzi (1865–1938), był filantropem i działaczem społecznym (z jego inicjatywy powstał szpital psychiatryczny w Kochanówce). 

 

Znane są jego zasługi jako fundatora szkoły powszechnej w Dłutowie i domu sióstr zakonnych diakonis w Łodzi. W drugiej połowie lat dwudziestych XX w. był konsulem honorowym Danii w Łodzi. Przemysłowiec zasłynął przede wszystkim jako założyciel obecnego Muzeum Sztuki w Łodzi, któremu po śmierci przekazał 22 obrazy ze swojej kolekcji. Większość, bo aż 12 dzieł zaginęło podczas II wojny światowej.

 

Darczyńca zakupił obraz Madonna z Dzieciątkiem i papugą na tle krajobrazu w 1937 r. w wiedeńskiej Galerii św. Łukasza. Już w następnym roku, po jego śmierci, obraz wraz z całą kolekcją przekazano Radzie Miasta, a na początku 1939 r. dzieło zapisano w inwentarzu zbiorów muzeum. Zorganizowano nawet specjalną wystawę, na której zaprezentowano całą kolekcję Eiserta.

 

Obraz w niewyjaśnionych okolicznościach zaginął podczas II wojny światowej. W styczniu 1945 r., tuż przed wejściem Armii Czerwonej do miasta, dzieła mistrzów włoskich, holenderskich i flamandzkich trafiły do Bad Schandau w Saksonii. Przez blisko 70 lat losy obrazu były nieznane.  

 

Rosyjskie Państwowe Muzeum Sztuki im. A. Puszkina w Moskwie zorganizowało w 1995 r. wystawę pt. Po dwakroć ocalone (Twice Saved) pod patronatem Ministerstwa Kultury Federacji Rosyjskiej. Wystawa należała do pierwszych głośnych publicznych prezentacji tzw. sztuki przemieszczonej po II wojnie światowej.  

 

Na ekspozycji zaprezentowano najwybitniejsze obrazy malarstwa europejskiego od XVI do XIX w., wywiezione do Związku Radzieckiego podczas i bezpośrednio po zakończeniu II wojny światowej. W materiałach informacyjnych wystawy wyszczególniono dzieło zatytułowane Madonna z dzieciątkiem na tle krajobrazu pędzla Mistrza z Papugą z następującą adnotacją: obraz „przykuwa uwagę swym wysokim poziomem artystycznym”. 

 

W 2011 r. obraz został wyeksponowany w Galerii Obrazu Niemiec i Niderlandów XV– XVI w. w gmachu głównym Państwowego Muzeum Sztuki im. A. Puszkina w Moskwie. W 2012 r. rząd polski wystąpił z wnioskiem restytucyjnym o zwrot obrazu.

 

Obraz nadal znajduje się w bazie danych dóbr kultury utraconych w wyniku II wojny światowej prowadzonej przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

 

Dla spragnionych wiedzy:

 

 

Link do foto obrazu:

https://muzeumutracone.pl/kolekcje/madonna-z-dzieciatkiem-i-papuga-na-tle-krajobrazu/

Fot. obrazu za: @FCHereditate

 

Korzystałem:

- Straty wojenne. Malarstwo obce, MKiDN, Poznań 2000

- Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Karol_Rajmund_Eisert

- TVP VOD, Zaginione skarby: „Madonna z Dzieciątkiem i papugą”.

 

Dr Mariusz Klarecki