Dramatyczne wydarzenia towarzyszące wypieraniu przez Armię Czerwoną jednostek niemieckich z obszaru okupowanej przez III Rzeszę Gdyni posłużyły za kanwę kolejnego wykładu z cyklu „Cienie wojny. Spotkania o stratach i pamięci”. Tym razem wykład wygłosił historyk z Wydziału Naukowo-Badawczego Instytutu Strat Wojennych im. Jana Karskiego dr Daniel Czerwiński. 

Do wykładu doszło 10 lipca br. Podobnie jak w przypadku wcześniejszych gdyńskich odsłon wspomnianego cyklu (tj. m.in. wykładu o drogach Pomorza w okresie II Rzeczypospolitej), także niniejsza odbyła się dzięki uprzejmości dyrekcji Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku na statku-muzeum „Dar Pomorza”. Toteż rola gospodarza spotkania przypadła kierownikowi usytuowanej na pokładzie Białej Fregaty placówki muzealnej dr. Jędrzeja Szerle (notabene również prelegenta gdyńskiej edycji „Cieni wojny”). 

W ramach wprowadzenia do wykładu Dr Czerwiński wyjaśnił, na czym polegało zajęcie Gdyni przez Sowietów, przez okres PRL konsekwentnie określane mianem „wyzwolenia”. Nie zabrakło przy tym analogii do współczesnej narracji „historycznej” w wykonaniu propagandystów Federacji Rosyjskiej.  

Wątek ten powracał zresztą również na późniejszych etapach wykładu. Prelegent podkreślił przy tym, że sowiecki pobyt w tym rejonie przyszłego Trójmiasta znacząco się przedłużył… Co więcej, kosztem mieszkańców Gdyni i jej okolic, często przez krasnoarmiejców terroryzowanych i rabowanych. 

Scharakteryzowanie skonfrontowanych stron (sowieckiego 1. i 2. Frontu Białoruskiego oraz niemieckich jednostek w składzie północnego zgrupowania Grupy Armii „Wisła”), przebieg rozpoczętej 12 stycznia 1945 r. sowieckiej ofensywy oraz operacji pomorskiej jako jej kontynuacji (luty-marzec wspomnianego roku) oraz wskazanie czynników znacząco utrudniających dostęp do źródeł rosyjskojęzycznych złożyły się na wstępną część wykładu. 

W dalszej jego części dr Czerwiński przybliżył kolejne etapy walk na terenie miasta i jego okolic oraz realia pobytu Sowietów na tych obszarach już po likwidacji niemieckiego oporu (co finalnie nastąpiło na początku kwietnia 1945 r.). A przyznać trzeba, że pobyt ten miał wszelkie znamiona okupacji, częstokroć przejawiającej się de facto przestępstwami kryminalnymi, nie wyłączając rabunków, gwałtów i mordów na miejscowej ludności. 

Duże zainteresowanie wykładem przejawiło się licznymi pytaniami ze strony publiczności. Stąd w końcowej jego części wywiązała się żywiołowa dyskusja, w której trakcie dr Czerwiński uzupełniał swoją prelekcję o dodatkowe szczegóły.    

Wystąpienie rzeczonego badacza skonkludowało specjalną edycję czterech wykładów z cyklu „Cienie wojny. Spotkania o stratach i pamięci” zorganizowaną w ramach świętowania stulecia uzyskania praw miejskich przez Gdynię. Organizatorem wykładów był Instytutu Strat Wojennych im. Jana Karskiego we współpracy z Urzędem Miasta Gdynia i Narodowym Muzeum Morskim w Gdańsku. 

Wszystkim przybyłym na wykłady oraz słuchaczom transmisji z tych prelekcji serdecznie dziękujemy!