29 czerwca 2026 r. na Wydziale Historii Uniwersytetu Warszawskiego odbyła się konferencja prasowa inaugurująca nową serię wydawniczą Instytutu Strat Wojennych im. Jana Karskiego – „Źródła i Materiały”. Projekt ma na celu udostępnianie badaczom i opinii publicznej nieznanych lub trudno dostępnych dokumentów dotyczących strat wojennych poniesionych przez państwo polskie i jego obywateli.
Wydarzenie otworzył dyrektor Instytutu Bartosz Gondek, który przedstawił założenia nowej serii wydawniczej, jej miejsce w dorobku Instytutu oraz znaczenie badań źródłowych dla dokumentowania skutków II wojny światowej. Podkreślił również, że seria „Źródła i Materiały” stanowi rozwinięcie dotychczasowych działań wydawniczych Instytutu i będzie systematycznie wzbogacana o kolejne publikacje oparte na materiałach archiwalnych z kraju i zagranicy.
Podczas konferencji zaprezentowano dwa pierwsze tomy serii.
Pierwszy tom stanowi krytyczne opracowanie raportów sowieckich komisji badających zbrodnie niemieckie na terenie Lwowa i jego okolic w latach 1941–1944. Publikacja zawiera zarówno źródłowe dokumenty, jak i komentarz naukowy pozwalający ocenić ich wartość poznawczą oraz ograniczenia wynikające z okoliczności ich powstania i propagandowego charakteru części zawartych w nich danych.
Dokumenty ukazują skalę niemieckiego terroru na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej. Według prezentowanych raportów w okresie okupacji niemieckiej na terenie Lwowa i regionu zamordowano ponad 400 tys. osób. Publikacja zawiera także dane dotyczące zagłady lwowskiej inteligencji, funkcjonowania obozu janowskiego, obozu jenieckiego na Cytadeli oraz eksterminacji społeczności żydowskiej. Jednocześnie opracowanie zwraca uwagę na konieczność krytycznej analizy źródeł powstałych pod nadzorem władz sowieckich, wskazując zarówno ich znaczenie dokumentacyjne, jak i występujące w nich nieścisłości.
Drugi tom poświęcony jest stratom polskiego leśnictwa podczas II wojny światowej. Opracowanie, oparte na materiałach Ministerstwa Leśnictwa, Biura Odszkodowań Wojennych i powojennych ekspertyzach, przedstawia kompleksowy obraz zniszczeń jednego z najważniejszych sektorów przedwojennej gospodarki.
Z zaprezentowanych materiałów wynika, że bezpośrednie straty w lasach państwowych oszacowano na ponad 3,1 mld zł według wartości przedwojennych, a po uwzględnieniu lasów prywatnych ich wartość sięga około 3,7 mld zł. W czasie okupacji wycięto blisko 75 mln m³ drewna, powodując zniszczenie lub poważne uszkodzenie około 400 tys. hektarów lasów. Autorzy publikacji wskazują również na długofalowe konsekwencje gospodarcze i środowiskowe tych działań, obejmujące utratę potencjału produkcyjnego, degradację gleb oraz osłabienie znaczenia sektora leśnego w powojennej gospodarce Polski.
Oba tomy stanowią ważny wkład w badania nad stratami wojennymi Polski. Publikacje nie tylko prezentują nowe materiały źródłowe, lecz także pokazują metody dokumentowania i szacowania strat ludzkich, materialnych oraz gospodarczych, które do dziś pozostają przedmiotem badań naukowych.
Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego zapowiada publikację kolejnych tomów serii „Źródła i Materiały”, poświęconych różnym aspektom strat poniesionych przez Polskę w wyniku II wojny światowej i jej następstw.
Zachęcamy do zapoznania się z pełną treścią publikacji. Wersje cyfrowe dostępne są w zakładce „Do pobrania” na stronie internetowej Instytutu.
Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego jest państwową instytucją powołaną na mocy Zarządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 2 grudnia 2021 r. Koncentruje swoją działalność na badaniach naukowych i pracach rozwojowych w dziedzinie nauk społecznych i humanistycznych w zakresie strat wojennych zadanych Państwu Polskiemu i jego obywatelom w toku II wojny światowej oraz długofalowych konsekwencjach tego konfliktu. Koordynuje prowadzenie badań naukowych w zakresie wspomnianej problematyki a także wdraża działalność popularyzatorską.
