6 czerwca 1944 r. na plażach Normandii, pomiędzy Caen i Cherbourgiem rozpoczęła się największa operacja desantowa II wojny światowej znana jako Overlord, otwierająca drugi front na kontynencie. Amerykańcy żołnierze wylądowali na plażach oznaczonych kryptonimami Omaha i Utah, Brytyjczycy – na plażach Gold i Sword, żołnierze kanadyjscy – na plaży Juno.
W walkach lądowych uczestniczyło łącznie ok. 156 tys. żołnierzy alianckich. W ciągu „najdłuższego dnia”, zwanego D-Day poległo ok. 2,5 tysiąca z nich. Łącznie w inwazji na Normandię siły alianckie składały się z 1213 okrętów wojennych i ponad 4 tys. okrętów i barek desantowych. Wsparło je ponad 11 tys. samolotów bojowych i transportowych.
Niemcy z kilkudniowym opóźnieniem wzmocnili obronę francuskiego wybrzeża ściągając dodatkowe dywizje Wehrmachtu i Waffen-SS. Mimo poważnych strat Aliantom udało się jednak zdobyć umocnione rejony wybrzeża, zająć wyznaczone przyczółki i przeprowadzić ofensywę lądową. Do końca czerwca 1944 r. do Francji przerzucono ok. 850 tys. żołnierzy, 148 tys. pojazdów, w tym broń pancerną oraz pół miliona ton zaopatrzenia.
Aliancki desant wspierali marynarze Marynarki Wojennej RP m.in. załogi krążownika ORP Dragon oraz niszczyciele ORP Błyskawica, Krakowiak, Piorun i Ślązak. Baterie pokładowe Dragona i Ślązaka podczas osłaniania plaży Sword, z odległości ok. 10 mil zniszczyły sześć czołgów z niemieckiej 21. Dywizji Pancernej operującej w rejonie Bieville.
W nocy z 5 na 6 czerwca 1944 r. niszczyciel ORP Ślązak osłaniał brytyjskie trałowce oczyszczające wody Kanału La Manche z min. Kilka dni później ORP Błyskawica i ORP Piorun brały udział w zwycięskiej bitwie morskiej w rejonie wyspy Ouessant (Ushant). Osiem polskich statków transportowych Polskiej Marynarki Handlowej m.in. Chorzów, Katowice, Kordecki, Kraków i Poznań uczestniczyło w logistycznym wsparciu sił inwazyjnych w Normandii.
Największą stratę poniosła Marynarka Wojenna 8 lipca 1944 r. Wówczas krążownik Dragon został uszkodzony jednoosobową niemiecką torpedą typu Neger, zginęło 37 marynarzy, 14 odniosło rany. Kadłub jednostki został użyty do budowy sztucznego falochronu Mullberry.
6 czerwca 1944 r. polscy lotnicy dywizjonów: 302 Poznańskiego, 308 Krakowskiego i 317 Wileńskiego (131 Skrzydło RAF) oraz 306 (Toruński) i 315 (Dębliński) ze 133 Skrzydła RAF mjr. Stanisława Skalskiego wykonywali zadania wspierające siły inwazyjne m.in. patrolowali wybrzeże Normandii.
W drugim dniu inwazji polscy piloci z Dywizjonu 306 i 315 łącznie 16 samolotów Luftwaffe, 2 zestrzelili prawdopodobnie i 5 uszkodzili. przy stratach własnych 3 maszyn. Do wsparcia sił alianckich dołączył 305 Dywizjon Bombowy im. Ziemi Wielkopolskiej. Atakowano zmotoryzowane kolumny niemieckich i linie kolejowe m.in. kluczowy węzeł kolejowy w Dreux w departamencie Eure-et-Loire.
W działaniach bojowych nad Normandią uczestniczył się również 300 Dywizjon Bombowy dokonując nalotów niemieckie pozycje w Caen i Evreaux. 11 czerwca 1944 r. rano, polscy lotnicy 302 Dywizjonu po raz pierwszy od czterech lat wylądowali na francuskiej ziemi na lotnisku polowym B-2 na zdobytym przez Kanadyjczyków w pierwszych dniach walk przyczółku w rejonie Crépon/Calvados.
Od czerwca 1944 r. polscy lotnicy w mundurach RAF zwalczali niemieckie bomby latająca typu V-1 wystrzeliwane z wybrzeża Francji w kierunku Londynu. W działaniach bojowych związanych z inwazją uczestniczyło łącznie ok. 2500 polskich marynarzy i lotników.
Pod koniec lipca 1944 r. do alianckich sił uderzeniowych w Normandii dołączyli czołgiści z 1. Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka, którzy odegrali kluczową rolę podczas bitwy pod Falaise.
Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego będzie uczestniczył w wydarzeniu historycznym D-Day Hel w dniach 16-23 sierpnia 2026 r. D-Day Hel jest realistyczną i edukacyjną rekonstrukcją europejskiego teatru działań wojennych II wojny światowej oraz inwazji na Normandię w 1944 r.
W trakcie trwania wydarzenia prezentowane są grupy rekonstrukcyjne, inscenizacje walk oraz oryginalne uzbrojenie i wyposażenie, jakie używały oddziały walczących stron. Instytut Strat Wojennych im. J. Karskiego uczestniczył w D-Day Hel w 2025 r.
Dla spragnionych wiedzy:
Ambrose Stephen, D-Day. 6 czerwca 1944, Wydawnictwo Bellona, Warszawa, 2023
Beevor Antony, D-Day. Bitwa o Normandię, Wydawnictwo Znak Horyzont, Kraków 2024
Borowiak Mariusz Polskie okręty wojenne w Wielkiej Brytanii 1939-1945, t. 1-12, Wydawnictwo Napoleon V, Wola, 2016-2021
Conner Bruce, Milano Vince, Front w Normandii, Wydawnictwo Rebis, Poznań, 2013
Król Wacław, Polskie dywizjony lotnicze w Wielkiej Brytanii 1939-45, Wydawnictwo MON, Warszawa 1990
