8 maja jest obchodzony jako Dzień Zwycięstwa aliantów nad III Rzeszą i rocznicę zakończenia II wojny światowej w Europie. Przedstawiciele sił zbrojnych III Rzeszy podpisali kapitulację w kwaterze głównej Alianckich Sił Ekspedycyjnych (SHAEF) gen. Dwighta Eisenhowera w Reims (Francja) 7 maja 1945 r. o godz. 02.41. 

Na żądanie Stalina podpisanie aktu kapitulacji powtórzono następnego dnia w kwaterze głównej marszałka Gieorgija Żukowa w Berlin-Karlshorst. Według obowiązującej w Moskwie strefie czasowej (MST) było już po północy: do chwili obecnej Rosja oraz kraje postsowieckie świętują rocznicę zakończenia wojny 9 maja. 

Czy faktycznie 8 maja 1945 r. był w Polsce Dniem Zwycięstwa? Na skutek wojny Polska, która jako pierwsza w Europie stawiła zbrojny opór armii Hitlera, utraciła ok. 5,2 mln obywateli, w tym ok. 2.8 mln ludności polskiej pochodzenia żydowskiego. Na każdy 1000 mieszkańców Rzeczypospolitej wojny nie przeżyło 220 osób. Blisko 590 tys. osób stało się inwalidami. Polska utraciła intelektualne elity m.in. 55% lekarzy, 40 % prawników i 20 % nauczycieli akademickich. 

Ponad 2 miliony polskich obywateli pracowało na terenie Rzeszy jako robotnicy przymusowi. Osobnym zagadnieniem są tragiczne losy milionów Polaków, którzy po 17 września 1939 r. znaleźli się pod okupacją sowiecką. Na Syberii i w innych zakątkach ZSRS pozostawało ok. 300 tys. polskich obywateli. Tysiące innych przebywało w więzieniach i obozach.  

Na skutek wojny Polska utraciła 46,3 % terytorium na rzecz „wyzwolicieli”, a faktycznie nowych okupantów – Związku Sowieckiego. Przesunięcie granic na zachód nie zrekompensowały utraty wschodnich województw Rzeczypospolitej. Straty materialne wynosiły średnio 38% stanu sprzed września 1939 r. Zniszczeniu i rabunkowi uległo 162 tys. budynków, ok. 14 tys. zakładów przemysłowych. Polska utraciła ok. 43 % dóbr kultury. 

Od pierwszego do ostatniego dnia największego konfliktu w dziejach ludzkości Polacy należeli do antyhitlerowskiej koalicji walczącej na wszystkich frontach i stanowili czwartą pod względem armię aliancką. Gorzką puentą II wojny światowej była Londyńska Parada Zwycięstwa 8 czerwca 1946 r. Tego dnia Brytyjczycy odmówili żołnierzom wojsk lądowych i marynarzom Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie udziału w wydarzeniu. Wystarczyło kilkanaście miesięcy, by sojusznicy „zapomnieli” o udziale polskich żołnierzy w walkach o Tobruk, Monte Cassino, Bolonię, Falaise, Bredę i Arnhem…

„Koniec wojny z Niemcami zastał Polskę w sytuacji niesłychanie trudnej, a nawet tragicznej. Gdy inne narody, zwłaszcza zachodnie, po zlikwidowaniu okupacji niemieckiej odzyskały rzeczywistą wolność i mogły przystąpić samodzielnie do urządzania sobie życia, Polska w wyniku wojny, w której poniosła największe ofiary, znalazła się pod okupacją z rządem narzuconym przez ościenne państwo” – czytamy w odezwie  podziemnego parlamentu -Rady Jedności Narodowej do Narodu Polskiego i do Narodów Zjednoczonych z 1 lipca 1945 r. Trudno o trafniejszą odpowiedź na pytanie, czy 8 maja był w pojałtańskiej Polsce faktycznym Dniem Zwycięstwa? 

Dla spragnionych wiedzy:

T. Bereza, P. Chmielowiec, P. Fornal, 8 maja 1945 roku. Polska perspektywa, Rzeszów–Warszawa 2023

G. Dallas, Zatruty pokój: 1945 - wojna, która się nie skończyła, Wrocław 2012

A. Beevor Berlin: upadek 1945, , Kraków 2009