Dzięki przedstawicielowi rodziny, pana Jakuba Grabowskiego, przy zaangażowaniu Instytutu Strat Wojennych i Klubu Miłośników Starych Tramwajów w Łodzi, udało się zidentyfikować kolejne pudło unikatowego, przedwojennego polskiego tramwaju Lilpop II, należącego pierwotnie do taboru Kolei Elektrycznej Łódzkiej, przedwojennej poprzedniczki łódzkiego MPK. Kolejnym krokiem będzie pilne znalezienie mu nowego domu.
Pudło stało przez kilkadziesiąt lat na działce rekreacyjnej pod łódzkim Sulejowem. Ponieważ działka przeznaczona jest do sprzedaży, rodzina pana Jakuba postanowiła usunąć zbędną konstrukcję. Tak pozostałość historycznego wagonu trafiła na jedną z internetowych grup, oferujących przedmioty potencjalnie nadające się na złom.
- Identyfikacja zdjęć, które pojawiły się na grupie wskazywała, że możemy mieć do czynienia z cennym dziedzictwem polskiej techniki. Szybki i miły kontakt z Panem Jakubem, wraz z informacją, co tak naprawdę posiada na działce i deklaracja, że na razie poczeka z rozbiórką dawnej altanki. - mówi dr Bartosz Gondek z Instytutu Strat Wojennych im Jana Karskiego w Warszawie.
- Mamy tutaj do czynienia z nadwoziem tramwaju typu Lilpop II, który pierwotnie był wagonem silnikowym, lecz w końcu lat 60-tych XX w. przebudowanego na jednokierunkową przyczepę – dodaje Robert Maćkowiak z Klubu Miłośników Starych Tramwajów w Łodzi, który wkrótce po instytucie skontaktował się z panem Jakubem.
Ostatnie przedwojenne Lilpopy zjechały z łódzkich torów, po ponad 40 latach służby, 2 września 1974 roku. Ich produkcję rozpoczęto w czerwcu 1928 roku, a zajmowało się tym warszawskie Towarzystwo Przemysłowe Zakładów Mechanicznych „Lilpop, Rau & Lowenstein”. Pierwsze wagony sprowadzono do Łodzi w kwietniu 1929 roku.
W dziejach rozwoju kolei na ziemiach polskich Warszawskie Zakłady Lilpopa zajmują miejsce szczególne. Od reorganizacji spółki w październiku 1870 r. do wybuchu II wojny światowej w ich warsztatach ogółem wyprodukowano ok. 45 tys. jednostek taboru, w tym 10 834 wagony towarowe i specjalnego użytku (m.in. chłodnie) oraz 994 wagonów osobowych. W 1934 roku uruchomiono seryjną budowę aż pięciu typów wagonów motorowych normalnotorowych, a także wąskotorowych w silnikami spalinowymi specjalnej produkcji.
U schyłku istnienia II Rzeczypospolitej powierzchnia zakładu obejmowała ok. 22 ha, a w proces produkcyjny zaangażowanych było ok. 3,5 tys. osób. W trakcie wojny zakłady eksploatowali niemieccy okupanci. Szacuje się, że po zakończeniu powstania warszawskiego (październik 1944 r.) zrabowali oni mienie zakładów, przetransportowane do Niemiec w ok. 1300 wagonach. Pomimo prób wznowienia produkcji po zakończeniu działań wojennych kategoryczny zakaz ze strony Sowietów uniemożliwił to zamierzenie. Część zachowanych wagonów w liczbie ok. 120 trafiła do Łodzi w ramach organizowania transportu miejskiego.
Tramwaje typu Lilpop I i Lilpop II miały drewniany szkielet, oparty na ostoi wykonanej z nitowanych profili stalowych, drewniane siedzenia oraz dwuskrzydłowe drzwi. Z czasem przechodziły modyfikacje i większe przebudowy. Po wycofaniu z eksploatacji większość wagonów sprzedano osobom prywatnym, gdzie służyły najczęściej jako działkowe altany.
Wagon należący do rodziny Pana Jakuba przybył do Sulejowa, jako jeden z trzech, za pośrednictwem prominentnego wówczas przedstawiciela lokalnej władzy. Poza Lilpopem spod Sulejowa zachowanych w jest w sumie 6 przedstawicieli wagonów produkcji zakładów Lilpopa – 2 sztuki Lilpop I (własność KMST), Lilpop II i Lilpop II (własność MPK Łódź), doczepy typu LRL (własność prywatna, acz stowarzyszone z Klubem – właściciele są członkami Klubu).
Do dziś zachowały się cztery przedwojenne tramwaje Lilpopa. Dwa Lilpopy II w miejskich zbiorach i dwa Lilpopy I, należące do Klubu Miłośników Starych Tramwajów w Łodzi.
