Skip to main content

27 i 28 marca 1945 r. grupa funkcjonariuszy NKWD dowodzona przez pułkownika Konstantina T. Pimieniowa podstępem zwabiła grupę 16 przywódców Podziemnego Państwa Polskiego do tzw. willi Szulcowej przy ul. Pęcickiej 3 (w okresie PRL ul. 17 stycznia 3; obecnie Armii Krajowej 11) w Pruszkowie i dokonała aresztowania. 

 

Sowieci złożyli fałszywą obietnicę, że w budynku odbędą się „rozmowy polityczne”, a przedstawiciele Rady Jedności Narodowej (RJN) spotkają się z rzekomym „generałem Iwanowem”. Pomysłodawcą akcji był generał NKWD, Iwan Sierow. 27 marca w pruszkowskiej willi zatrzymali wicepremiera i Delegata Rządu Na Kraj Jana Stanisława Jankowskiego, ostatniego Komendanta Głównego Armii Krajowej gen. Leopold Okulicki ps. „Niedźwiadek” oraz przewodniczącego RJN, Kazimierza Pużaka. Aresztowanych przewieziono na lotnisko i sowieckim samolotem wojskowym przewieziono do Moskwy. Uprowadzonych osadzono w głównym więzieniu NKWD na Łubiance. 

 

28 marca 1945 r. do Pruszkowa NKWD do willi przy ul. Pęcickiej zwabiło kolejnych czołowych polityków. Tego dnia zostali aresztowani: Stanisław Jasiukowicz, Kazimierz Kobylański i Zbigniew Stypułkowski ze Stronnictwa Narodowego, Antoni Pajdak z Polskiej Partii Socjalistycznej, Józef Chaciński i Franciszek Urbański ze Stronnictwa Pracy, Adam Bień, Kazimierz Bagiński i Stanisław Mierzwa ze Stronnictwa Ludowego, Eugeniusz Czarnowski i Stanisław Michałowski ze Zjednoczenia Demokratycznego oraz tłumacz Józef Stemler. 

 

Również oni zostali przewiezieni samolotem do Moskwy i uwięzieni na Łubiance. W dniach 18-21 czerwca 1945. przed kolegium wojskowym Sądu Najwyższego ZSRS odbył się pokazowy proces zwany Procesem Szesnastu. Poza uniewinnionymi: Kobylańskim, Michałowskim i Stemlerem, pozostali zostali skazani na karę więzienia od 4 miesięcy do 10 lat. Na terenie ZSRS prawdopodobnie zostali zamordowani gen. Okulicki i Jankowski, w moskiewskim więzieniu na Butyrkach zmarł w 1946 Jasiukowicz. 

 

Dla spragnionych wiedzy: 

 

A. Chmielarz, A. K. Kunert, W. Strzałkowski i inni Proces Szesnastu Dokumenty NKWD, Warszawa, 1995

J. Walker, Polska osamotniona, Kraków, 2008.