Dla Lwowa temat wody to przede wszystkim Pełtew oraz jeziora i liczne sadzawki, które niegdyś kształtowały krajobraz miasta. Pod koniec XIX wieku Pełtew została ujęta w podziemny kolektor, w wyniku czego rzeka niemal zniknęła z codziennego życia Lwowian, stając się niewidocznym elementem miejskiej infrastruktury.

Od połowy XIX wieku ogromną popularnością cieszyły się zakłady hydropatyczne. Powstało ich w mieście kilka, a do najbardziej znanych należały Mariówka oraz Zakład Kisełki. Były to miejsca przeznaczone głównie dla zamożniejszych warstw społeczeństwa. Inni mieszkańcy korzystali z zakładów kąpielowych i publicznych łaźni miejskich. Pierwszy tego typu obiekt uruchomiono w 1912 roku przy placu Bema.

Nowy rozdział w historii miejskiej infrastruktury wodnej otworzyły lata trzydzieste XX wieku. 16 marca 1933 roku wprowadzono w Polsce ustawę o Funduszu Pracy, mającą przeciwdziałać skutkom Wielkiego Kryzysu i rosnącemu bezrobociu. Fundusz finansował między innymi roboty publiczne, co umożliwiało zatrudnienie osób pozostających bez pracy. Właśnie z tych środków – przy współudziale budżetu miejskiego – w latach 30. we Lwowie wybudowano trzy ogólnodostępne baseny miejskie: przy ulicy Zofii Strzałkowskiej 5, na Zamarstynowie oraz na Żelaznej Wodzie, przy ulicy Snopkowskiej (na terenie dawnego stawu Jana Kamińskiego).

Inwestycje były kosztowne. Budowa krytej pływalni przy ul. Strzałkowskiej pochłonęła 328 tys. złotych, kąpieliska na Zamarstynowie – 370 tys. złotych, natomiast obiektu na Żelaznej Wodzie – 201 tys. złotych. Środki pochodziły częściowo z dotacji Funduszu Pracy a częściowo z kasy miejskiej.

Basen przy ulicy Zofii Strzałkowskiej, zaprojektowany przez Leopolda Karasińskiego i Tadeusza Kuchara był pierwszą krytą pływalnią publiczną we Lwowie, dostępną przez cały rok. Powstał w latach 1934–1935 z inicjatywy Miejskiego Komitetu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego. Mimo niewielkich rozmiarów (niecka basenowa miała wymiary 10 × 25 metrów) uchodził za jeden z najnowocześniejszych tego rodzaju obiektów w międzywojennej Polsce. Budynek wyposażono w nowoczesną kotłownię, system filtrów i instalację do chlorowania wody. Temperatura wody utrzymywana była na poziomie 22°C.

Znacznie większe rozmiary posiadało odkryte kąpielisko na Zamarstynowie. W jego skład wchodził basen kąpielowy o wymiarach 75 × 60 metrów oraz basen pływacki (50 × 20 metrów). Obiekt otaczała plaża, a przy wejściu znajdował się budynek mieszczący szatnie, restaurację oraz administrację. Głębokość przy skoczni dochodziła do 5 metrów – podczas gdy na Żelaznej Wodzie wynosiła jedynie 3 metry. Kąpielisko zamarstynowskie posiadało własne źródła wody, z których do basenu dopływał w ciągu doby około milion litrów świeżej wody. Pozwalało to na korzystanie z obiektu przez około 2 150 osób dziennie bez konieczności wymiany wody. Dla porównania –  z kąpieliska na Żelaznej Wodzie mogło korzystać dziennie 900 osób.

Do dzisiejszych czasów przetrwał jedynie dawny zakład kąpielowy przy ulicy Zofii Strzałkowskiej. Budynek w ciągu lat został jednak gruntownie rozbudowany i funkcjonuje jako prywatny klub fitness Eurosport Plus. Dwa pozostałe obiekty nie oparły się upływowi czasu. Basen na Zamarstynowie po II wojnie światowej przebudowano i przemianowano na Ośrodek Sportowo-Treningowy „Spartak”, jednak obecnie obiekt znajduje się w stanie ruiny.

Historia lwowskich kąpielisk to opowieść nie tylko o rekreacji i sporcie, lecz także o ambicjach modernizacyjnych miasta, walce z kryzysem gospodarczym oraz o społecznym znaczeniu wody w przestrzeni miejskiej.

Dr Ewa Bukowska-Marczak

Dla spragnionych wiedzy:

J. Gieryński, Lwów nieznany, Lwów 1938

Wykorzystane materiały źródłowe:

DALO, f. 1, op. 28, spr. 2291, k.11, Sprawozdanie z działalności Komitetu Funduszu Pracy Województwa Lwowskiego za rok 1933/34

DALO, f. 1, op. 29, spr. 5, k. 4-9; Projekt kąpieliska na Zamarstynowie