W poniedziałek, 16 lutego, w siedzibie Wojskowego Biura Historycznego w Warszawie odbyła się uroczystość z okazji Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej, współorganizowana przez Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego, Wojskowe Biuro Historyczne oraz Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Wydarzenie stanowiło wyraz hołdu dla żołnierzy Armia Krajowa, największej podziemnej armii w okupowanej Europie, którzy w czasie II wojny światowej podjęli nierówną walkę o niepodległość Rzeczypospolitej i zachowanie jej tożsamości.
W uroczystości udział wzięli: Minister Lech Parell – Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, dr Bartosz Gondek – Dyrektor Instytutu Strat Wojennych im. Jana Karskiego oraz prof. dr hab. Grzegorz Motyka – Dyrektor Wojskowego Biura Historycznego. Obecność przedstawicieli instytucji państwowych i środowisk naukowych podkreśliła wagę pamięci historycznej jako fundamentu współczesnej wspólnoty narodowej.
Szczególnym momentem uroczystości było przekazanie do zasobu Centralnego Archiwum Wojskowego uratowanej od zniszczenia spuścizny żołnierza Armii Krajowej, Mariana Klebana. Dokumenty, w tym patent oficerski oraz obszerny zbiór akt osobistych, zostały odnalezione i zabezpieczone przez Pruszczańskie Stowarzyszenie Historyczno-Poszukiwawcze „Faktoria”. Ocalone materiały stanowią bezcenne źródło badawcze dla historyków zajmujących się dziejami Polskiego Państwa Podziemnego oraz losami polskich patriotów w dramatycznym okresie pierwszej połowy XX wieku.
Adam Brzozowski i Arkadiusz Musijowski - przedstawiciele Stowarzyszenia „Faktoria” przybliżyli okoliczności odnalezienia dokumentów oraz etapy prowadzonych poszukiwań, które pozwoliły odtworzyć powojenne losy Mariana Klebana na Pomorzu. Uzupełnieniem tej opowieści była prezentacja wyników kwerendy archiwalnej przeprowadzonej przez badaczy Wojskowego Biura Historycznego. Zgromadzone materiały ukazały los oficera Armii Krajowej nie tylko jako żołnierza konspiracji, lecz także jako człowieka, który po zakończeniu wojny musiał mierzyć się z represjami i trudną rzeczywistością Polski podporządkowanej władzom komunistycznym.
Historia Mariana Klebana wpisuje się w szerszy, często dramatyczny los żołnierzy Armii Krajowej. Wielu z nich po latach walki z okupantem niemieckim, a nierzadko także w konfrontacji z sowieckim aparatem przemocy, doświadczyło aresztowań, procesów pokazowych, więzienia czy wykluczenia społecznego. Część została skazana na śmierć, inni przez dekady żyli w cieniu represji, pozbawieni możliwości pełnego uczestnictwa w życiu publicznym. Mimo to pozostali wierni przysiędze, której istotą była służba Ojczyźnie.
Po części oficjalnej odbył się panel dyskusyjny, prowadzony przez prof. Damiana Markowskiego, kierownika działu badawczego Instytutu oraz prof. dr hab. Grzegorza Motykę – Dyrektora Wojskowego Biura Historycznego, poświęcony roli i znaczeniu Armii Krajowej w walce z niemieckim i sowieckim zniewoleniem. Uczestnicy podkreślali, że Armia Krajowa była nie tylko strukturą wojskową, lecz także filarem Polskiego Państwa Podziemnego - niespotykaną na skalę światową organizacji podziemnej, który podtrzymywał ciągłość państwowości i ducha narodowego w warunkach brutalnej okupacji. Przywołane przykłady heroicznej walki na ziemiach polskich oraz osobiste świadectwa żołnierzy konspiracji unaoczniły skalę poświęcenia i determinacji w obronie polskości.
Bartosz Gondek, Dyrektor Instytutu Strat Wojennych podkreśla, że troska o zachowanie i upowszechnianie świadectw historii, takich jak spuścizna Mariana Klebana, jest nie tylko obowiązkiem wobec przeszłych pokoleń, lecz także inwestycją w świadomość historyczną przyszłych. Pamięć o Żołnierzach Armii Krajowej pozostaje trwałym elementem tożsamości narodowej i przypomnieniem, że wolność nie jest dana raz na zawsze, lecz wymaga odwagi, solidarności i wierności wartościom.
