15 listopada 1941 r. Główny Komisarz w Komisariacie Rzeszy Wschód (administrującego m.in. państwa nadbałtyckie) Hinrich Lohse zwrócił się do Ministerstwa Rzeszy do Spraw Okupowanych Terytoriów Wschodnich o potwierdzenie rozkazu eksterminacji Żydów na terenie getta w Rydze.
Wraz z opanowaniem przez Niemców obszarów kontrolowanych do czerwca 1941 r. przez Sowietów administracja III Rzeszy przystąpiła do organizacji sieci gett dla ludności żydowskiej. Posłużono się w tym celu wzorcami wdrażanymi przez Niemców w Generalnym Gubernatorstwie. W gettach tych koncentrowano zarówno lokalnych Żydów, jak również m.in. z Niemiec i Luksemburga.
Dla zachowania względnego porządku deportowanym wmawiano, że czeka ich zatrudnienie w zakładach przemysłowych na opanowanych przez Niemców terenach. Prędko jednak poddawano ich represjom, podobnie jak już wcześniej obywateli polskich żydowskiego pochodzenia w niemieckich gettach w Generalnym Gubernatorstwie.
Sukcesy Wehrmachtu w początkowej fazie wojny z Sowietami przyczyniły się do intensyfikacji procederu eksterminacyjnego ludności żydowskiej. Stąd 10 (lub 11) listopada 1941 r. świeżo mianowany wyższym dowódcą SS i policji na północną Rosję Obergruppenfürher SS Friedrich Jecklen otrzymał od Heinricha Himmlera rozkaz fizycznej likwidacji wszystkich mieszkańców getta w Rydze.
Jak miał to ponoć ująć wspomniany zwierzchnik SS: „Proszę powiedzieć Lohsemu, że to mój rozkaz i takie też jest życzenie Fürhera”. Najwyraźniej jednak Lohse (tj. wspomniany Główny Komisarz w Komisariacie Rzeszy Wschód) doszedł do wniosku, że potrzebuje dodatkowego potwierdzenia (pisemnej asekuracji) i stąd 15 listopada wspomnianego roku zwrócił się o takowe do Ministerstwa Rzeszy do Spraw Okupowanych Terytoriów Wschodnich.
W odpowiedzi na jego zapytanie („Czy wszyscy Żydzi mieli zostać zabici niezależnie od argumentów ekonomicznych?”) otrzymał od dyrektora Wydziału II tego resortu Otto Bräutigama jednoznaczną odpowiedź potwierdzającą rozkaz Himmlera.
Eksterminacji mieszkańców getta w Rydze dokonali członkowie grup operacyjnych niemieckiej policji bezpieczeństwa (Sipo) i służby bezpieczeństwa (SD), znanych jako Einsatzgruppen. Nastąpiło to w dniach 30 listopada oraz 8 i 9 grudnia 1941 r. Ogółem pozbawiono wówczas życia co najmniej 25 tys. osób.
Mord w lesie Rumbula (obok wcześniejszej masakry w Babim Jarze pod Kijowem) zasadnie można uznać za preludium pełnowymiarowego Holokaustu, który to proceder doprecyzowano niedługo później, w trakcie konferencji w Wannsee 20 stycznia 1942 r.
Dla spragnionych wiedzy:
G. P. Megargee, Front Wschodni 1941. Wojna na wyniszczenie, Warszawa 2009
P. Padfield, Himmler. Reichsführer SS, Warszawa 2005
R. Rhodes, Mistrzowie śmierci. Einsatzgruppen, Warszawa 2008




