Egzekucja w Natolinie  

Egzekucja w Natolinie  

19 listopada 1939 r. na łamach okupacyjnego „Nowego Kuriera Warszawskiego” zwanego potocznie „gadzinówką” opublikowano komunikat hitlerowskiej policji o wykonaniu wyroków śmierci na 15 polskich obywatelach. Nieokreślony z nazwiska komendant Policji i Służby Bezpieczeństwa na Okręg Warszawski ogłosił, że „za wykroczenie przeciw zarządzeniu o zakazie posiadania broni z dnia 12.09.1939 i za plądrowanie skazuje się na śmierć następujące osoby państwowości polskiej”.  

„Gadzinówka” ograniczyła się jedynie do lakonicznej wzmianki, że wyroki wykonano. W tekście wymieniono 15 nazwisk, lecz nie podano ani miejsca ani dokładnej daty egzekucji. Byli to Franciszek Kruszkowski, Stanisław Maliszewski, Leon Głowiński, Majer Knecht, Stanisław Nowotczyński, Leon Głowiński, kpt. Wojska Polskiego Władysław Zaufal, Zdzisław Zabiełło, Stanisław Łoskot, Wiktor Gawda, Jan Maziarz, Jan Mich, Walenty Post, Wacław Łoskot i Aleksander Walasek.  

Wśród zamordowanych był również m.in. literaturoznawca i polonista doktor Rafał Marceli Blüth. Niemcy aresztowali go na początku października 1939 r. w mieszkaniu przy al. Ujazdowskich, gdy kontrolowali budynki stojące przy trasie przejazdu Adolfa Hitlera przez Warszawę. Powodem zatrzymania były dwie przedwojenne maski przeciwgazowe, które znaleziono podczas przeszukania. Kilka tygodni po egzekucji, urodził się syn Tomasz Szarota, historyk i wykładowca, a także badacz, który po wielu latach odkrył okoliczności egzekucji.

Zbrodni dokonano w lesie koło bramy wjazdowej należącego do rodu Branickich parku pałacowego w Natolinie, na terenie ówczesnej gminy Wilanów, po wojnie włączonego w granice Warszawy. W budynku przy bramie mieszkał jeden z kilku świadków tragedii gajowy Paweł Wernio.  

„Przez okno widziałem, jak zajechał pierwszy samochód-buda. Wyskoczyli najprzód Niemcy również z trupimi główkami, zawołali „Raus” i wówczas z samochodu zaczęli wysiadać Polacy jeden za drugim; pierwszy był to wysoki student (nosił czapkę studencką). Za nim wysiedli następnie czterej. Wszyscy mieli ręce podniesione do góry” – zeznawał w 1946 r. Wernio. Esesmani rozstrzeliwali więźniów prowadzonych na miejsce kaźni piątkami.

Dopiero w 1971 r. w trakcie śledztwa Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce ustalono okoliczności, w jakich między 13 a 17 listopada 1939 r. odbyła się egzekucja. Stało się to przypadkiem, bowiem dochodzenie dotyczyło głównie ustalenia okoliczności śmierci prezydenta Warszawy, Stefana Starzyńskiego. W kwietniu 1971 r. przeprowadzono ponowną ekshumację.  

 „Kiedy zdążyłyśmy się ukryć, nie więcej jak 2 do 3 minut rozległy się strzały, wiedziałyśmy, co się stało, w kilka sekund znów seria strzałów. Jak się potem dowiedziałyśmy od pana Wernio, który mieszkał przy bramie wjazdowej do Natolina, były to dodatkowe strzały do studenta w białej czapce, którego widziałam pośród prowadzonych. Student postanowił uciec i właśnie do niego były dodatkowe strzały, które podobno podziurawiły go jak sito” – wspominała w 1971 r.  Czesława Pietrzak w liście do Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce.

Wspomniany student Politechniki Warszawskiej, Aleksander Walasek podjął próbę ucieczki, jednak esesmani zastrzelili go. Pochowano go w osobnym, pojedynczym grobie. Rannych dobijano strzałami z pistoletów.

Śledczy GKBZH oraz pracownicy Zakładu Kryminalistyki KG MO wykonali żmudną wielomiesięczną pracę. Przy jednym z rozstrzelanych znaleziono drobne fragmenty gazety. Udało się ustalić, że był to Nowy Kurier Warszawski z 12 listopada 1939 r. W połączeniu z zeznaniami świadków m.in. wspomnianego gajowego określono, że mord nastąpił pomiędzy 13 a 17 listopada 1939 r.

Choć zbrodni dokonano w miejscu leżącym poza granicami Warszawy, w oddaleniu od większych skupisk ludzkich, a Niemcy starali się utrzymać ją w całkowitej tajemnicy, wieść o egzekucji błyskawicznie dotarła do okupowanej stolicy. „Obiegają pogłoski, że w ostatnich czasach rozstrzelano w Warszawie dziesięć czy kilkanaście osób; są one tak powszechne, że jakieś jądro prawdy musi chyba w nich być” – notował 15 listopada 1939 r. okupacyjny kronikarz Ludwik Landau. Prof. Szarota podkreślał, że zapis Landaua mógł dotyczyć właśnie zbrodni w Natolinie i jednocześnie wskazywał, że dokonano jej 13 lub 14 listopada 1939 r.

Na przykładzie losów swojego ojca wykazał, że w przypadku większości skazańców zarzuty „plądrowania” i „posiadania broni” były sfingowane i stanowiły wyłącznie pretekst do represji. Ustalił, że jednemu z aresztowanych, Wacławowi Łoskotowi sąsiedzi, niemieccy koloniści z sąsiedztwa podrzucili karabin i wezwali policję.

Historyk podkreślił, że ofiary zbrodni stanowiły przekrój przez całe polskie społeczeństwo: rolnicy, ziemianin, oficer Wojska Polskiego, inteligent, przedstawiciel społeczności żydowskiej, robotnicy. Tuż po wojnie ujawniono, że wymienionym w komunikacie NKW nieznanym z nazwiska komendantem, który zdecydował o zbrodni w Natolinie był szef Policji Bezpieczeństwa (SiPo) w Warszawie SS-Standartenführer Josef Meisinger. Szacuje się, że od października do końca grudnia 1939 r. z jego rozkazu rozstrzelano co najmniej 1500 polskich obywateli m.in. w ramach akcji AB oraz masowych egzekucji w Palmirach.

Po zakończeniu krwawej misji w okupowanej Polsce był attaché policyjnym III Rzeszy w Tokio. Po zdobyciu stolicy Japonii Amerykanie aresztowali go i przekazali polskim władzom. Zbrodniarz został skazany przez Najwyższy Trybunał Narodowy na karę śmierci. Wyrok wykonano 7 marca 1947 r. w więzieniu mokotowskim przy ul. Rakowieckiej.

13 listopada 1971 r. na cmentarzu służewskim przy ul. Wałbrzyskiej pochowano szczątki 15 ofiar egzekucji w Natolinie.  

Dla spragnionych wiedzy:

W. Bartoszewski, Warszawski pierścień śmierci 1939-1944 Terror hitlerowski w okupowanej stolicy, Warszawa 2008

L. Landau, Kronika lat wojny i okupacji, t. 1, Warszawa 1962

T. Szarota, Zapomniana egzekucja Natolin, listopad 1939, Warszawa 2021

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Mapa i formularz kontaktu

Kontakt

Partnerzy