Dyplomatyczna farsa Sowietów

Dyplomatyczna farsa Sowietów
Sowiecka inwazja na Polskę 17 września 1939 r. stanowiła złamanie paktu o nieagresji pomiędzy ZSRS a Rzeczpospolitą, który obowiązywać miał do 31 grudnia 1945 r. Na Kremlu nie oparto się jednak pokusie udziału w kolejnym rozbiorze Polski. Zgodnie z kontynuowaną przez komunistów biurokratyczną tradycją imperium Romanowów, również Stalin zażyczył sobie prawnego „uzasadnienia” dla jawnego pogwałcenia prawa międzynarodowego.
 
Nocą z 16 na 17 września 1939 r. przekonał się o tym Wacław Grzybowski, polski ambasador w Moskwie. Ku swemu zaskoczeniu ten doświadczony urzędnik państwowy (wcześniej był m.in. dyplomatą w Czechosłowacji) został wówczas obudzony i pilnie wezwany do siedziby sowieckiego Komisariatu Spraw Zagranicznych. Jak wspominał Grzybowski: „Spojrzałem na zegarek. Była godz. 2.15 w nocy, a więc pora niezwykła dla tego rodzaju zaproszeń”.
 
W trakcie spotkania z zastępcą Ludowego Komisarza Spraw Zagranicznych, Władimirem Potiomkinem (komisarzem był Wiaczesław Mołotow), poczucie konfuzji polskiego dyplomaty jeszcze się zwiększyło.
 
– Byłem przygotowany na złe wiadomości – kontynuował swoją relację polski dyplomata – lecz te, które czekały na mnie, były jeszcze gorsze.
 
Okazało się bowiem, że sowiecki dyplomata usiłuje wręczyć Grzybowskiemu notę Mołotowa uzasadniającą „wkroczenie” Armii Czerwonej na terytorium zmagającej się z Niemcami Rzeczpospolitej.
 
Wedle odczytywanego przez Potiomkina dokumentu państwo polskie nie wytrzymało próby w zbrojnej konfrontacji z III Rzeszą i faktycznie przestało istnieć. W obliczu tej sytuacji władze sowieckie nie mogły pozwolić sobie na komfort bezczynnego jej się przypatrywania, obawiając się o los mieszkańców „Zachodniej Białorusi” i „Zachodniej Ukrainy”. W „trosce” o zamieszkujące te obszary „bratnie narody” białoruski i ukraiński władze sowieckie zdecydowały się wziąć je pod swoją „opiekę”. Wprost rzecz ujmując była to nieumiejętnie zawoalowana agresja sowiecka.
 
Wsłuchując się w odczytywaną mu notę, Grzybowski nie omieszkał wskazywać na nieprawdziwość zawartych w niej twierdzeń:
 
– Zaprotestowałem gwałtownie przeciwko kłamstwu, wskazując na przykład Serbii i Belgii, które okupowane były w czasie poprzedniej wojny, a przecież nikt nie uznał, że przestały istnieć jako państwa.
 
Grzybowski kategorycznie odmówił przyjęcia noty, oświadczając, że może jedynie powiadomić polski rząd o sowieckiej agresji. Po opuszczeniu gmachu Komisariatu (co nastąpiło niebawem po godz. 4 nad ranem) ambasador wysłał wiadomość o zaistniałej sytuacji do szefa polskiej dyplomacji Józefa Becka. Dotarła ona do Becka dopiero po godz. 11, tj. w momencie, gdy Armia Czerwona zgrupowana w dwóch frontach – Białoruskim i Ukraińskim – parła w głąb polskiego terytorium. Przy czym działo się to w momencie, gdy pomimo licznych strat regularne oddziały Wojska Polskiego wciąż stawiały Niemcom zacięty opór, bronił się Hel, Modlin, Lwów, a nade wszystko Warszawa.
 
Nieprawdą były również odczytane przez Potiomkina twierdzenie jakoby polskie władze opuściły już jej terytorium. Nastąpiło to dopiero na wieść o sowieckiej agresji, która przekreśliła koncepcję utworzenia bastionu polskiej obrony na południowo-wschodnim krańcu Rzeczypospolitej.

 

Dla spragnionych wiedzy:

 

M. Kornat, Polska i Europa 1938-1939. Cztery decyzje Józefa Becka, Gdańsk 2024

Sowiecki sojusznik Hitlera 1939. Najazd 17 września we wspomnieniach obrońców i relacjach świadków, wybór i opis fotografii: Anna Król, Warszawa-Kraków 2020

W. Włodarkiewicz, Przedmoście rumuńskie 1939, Warszawa 2001

 

Na fotografiach: 

 

  1. Zastępca Ludowego Komisarza Spraw Zagranicznych ZSRS Władimir Potiomkin. 

  2. Ambasador RP w Moskwie Wacław Grzybowski.

  3. Wacław Grzybowski jako Poseł RP w Pradze.

  4. Jednostki Armii Czerwonej „wkraczają” do wschodnich województw II RP. 

  5. Jednostki Armii Czerwonej „wkraczają” do wschodnich województw II RP. 

  6. Czerwonoarmiści demontują polskie instalacje graniczne.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Mapa i formularz kontaktu

Kontakt

Partnerzy