Zabójstwo Bruno Schulza

Zabójstwo Bruno Schulza

19 listopada 1942 r. w Drohobyczu (obecnie Ukraina) Niemcy zastrzelili Bruno Schulza, polskiego prozaika, dramaturga i plastyka żydowskiego pochodzenia, autora m.in. „Sklepów cynamonowych”, „Sanatorium pod Klepsydrą” oraz surrealistycznych kompozycji plastycznych.

Urodzony 12 lipca 1892 r. (również w Drohobyczu) od młodości wykazywał tendencje ku sferze artystycznej, w tym zwłaszcza szeroko pojmowanej plastyce. Po uzyskaniu świadectwa dojrzałości (z wyróżnieniem) w roku 1910 podjął studia na Wydziale Budownictwa Lądowego Politechniki Lwowskiej. Z przyczyn zdrowotnych zmuszony był jednak je przerwać po ledwie roku od ich rozpoczęcia.

Powrót na uczelnię (1913) przerwał wybuch I wojny światowej i podobnie jak wielu innych mieszkańców wschodniej części Galicji obawiających się naporu rosyjskich wojsk (które tymczasowo faktycznie okupowały m.in. Lwów oraz obszar twierdzy przemyskiej) skierował się na dalekie zaplecze frontu. W jego akurat przypadku miejscem tym okazała się jedna z dwóch stolic Austro-Węgier, tj. Wiedeń, wówczas (i jakby na przekór wojnie) tętniący od kulturowego fermentu we wszelkich jego przejawach. Owa okoliczność nie mogła zatem pozostać bez wpływu na wciąż jeszcze formującego się intelektualnie i artystycznie Schulza.

Wraz z przerwaniem przez Niemców frontu wschodniego m.in. pod Gorlicami (maj 1915 r.) wojska rosyjskie ewakuowały się również z zajętych obszarów galicyjskich. Umożliwiło to powrót Schulzów do rodzinnego Drohobycza i to właśnie tam, już po zakończeniu wojny i odrodzeniu Rzeczpospolitej, zaktywizował się on na polu artystycznym. Przy czym wymusiła to na nim także nie najlepsza sytuacja materialna oraz śmierć ojca.

Sukcesu komercyjnego wówczas nie osiągnął, aczkolwiek doczekał się prezentacji swoich prac m.in. w stołecznej „Zachęcie” oraz galeriach lwowskich. Imając się różnych zajęć od schyłku 1924 r. uzyskał w końcu stały angaż jako nauczyciel przede wszystkim przedmiotów plastycznych. To właśnie praca w oświacie (za którą to aktywnością nie przepadał) wypełniła mu większość zawodowej aktywności (tj. niemal do śmierci, bo do roku 1941).

W tzw. międzyczasie nie porzucał zamiłowania do literatury i ogólnie sztuki, co przejawiło się jego licznymi, autorskimi realizacjami. Wzmiankowane „Sklepy cynamonowe”, „Sanatorium pod Klepsydrą” oraz inne utwory zamieszczane na łamach wpływowych wówczas „Wiadomości Literackich” znacząco przyczyniły się do osiągnięcia przezeń rozpoznawalności. Do tego zarówno wśród publiki, jak i przedstawicieli ówczesnego środowiska artystycznego. Podejmował również próby na rzecz prezentacji swojej twórczości poza Polską, w tym zwłaszcza w Niemczech i Francji. Na tym jednak polu sukcesów nie odnotował.

W trakcie najazdu na Polskę III Rzeszy i Związku Sowieckiego we wrześniu 1939 r. przebywał w rodzinnym Drohobyczu. Stąd w efekcie ustaleń zawartych przez wspomnianych chwilę temu sojuszników (28 września 1939 r.), podobnie jak inni mieszkańcy wschodnich województw Rzeczpospolitej, znalazł się na obszarach kontrolowanych przez Sowietów. Nie uniknął przy tym oskarżeń ze strony NKWD za rzekome „nacjonalistyczne skrzywienie ukraińskie”.

Po ataku Niemiec na ZSRS (22 czerwca 1941 r.) i zorganizowaniu przez nowego okupanta getta w Drohobyczu, również Schulz znalazł się wśród skomasowanej na jego terenie ludności. Trwało to do wspomnianego 19 listopada 1942 r., kiedy to rzeczony, w nie w do końca wyjaśnionych okolicznościach, został zastrzelony, być może przez niemieckiego oficera Karla Günthera.

Dla spragnionych wiedzy:  

A. Kato, Bruno Schulz. Modernista z Drohobycza. Księga, obraz, tekst, Warszawa 2023

M. Ogonowska, S. Rosiek, P. Sitkiewicz, T. Skiba, A. Skrzypczyk, B. Tarnowska, K. Warska, Schulz dzień po dniu: narodziny pisarza. Rekonstrukcja biografii (1933-1934), Warszawa 2026

K. Warska, Bruno Schulz idzie do szkoły. Biografia tematyczna, Gdańsk 2025

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Mapa i formularz kontaktu

Kontakt

Partnerzy