„Aby nienawiść nigdy więcej nie odebrała dzieciom dzieciństwa”

„Aby nienawiść nigdy więcej nie odebrała dzieciom dzieciństwa”

„Tam nie było dzieci. Byliśmy tylko małymi numerami, które musiały pracować ponad siły”. Tymi słowami określiła los polskich dzieci więzionych w niemieckim obozie koncentracyjnym przy ul. Przemysłowej w Łodzi Gertruda Skrzypczak, ocalona z piekła zgotowanego najmłodszym przez okupantów.  

„Płakaliśmy cicho, w nocy, żeby nie drażnić wachmanów. Najgorszy był strach przed zmoczeniem łóżka. Wiedzieliśmy, co za to grozi – bicie do nieprzytomności (…). Obóz odebrał nam nie tylko zdrowie, ale i prawo do dziecięcego płaczu”. To z kolei słowa Józefa Witkowskiego, w trakcie II wojny światowej również małoletniego więźnia wspomnianego obozu…

Przez długie lata losy dzieci z ul. Przemysłowej pozostawały w najlepszym razie bolesnym wspomnieniem tych spośród ich grona, którzy przetrwali nieludzkie warunki przetrzymywania. Mimo że m.in. na lubelskim Majdanku oraz w Oświęcimiu placówki muzealne utworzono wkrótce po zakończeniu wojny, to jednak przez kolejne dwie dekady tematyka niemieckich obozów zagłady/koncentracyjnych nadal jawiła się niczym zbyt świeża i wciąż niezabliźniona rana…  

Nie inaczej sprawy miały się w przypadku obozu koncentracyjnego przy ul. Przemysłowej, utworzonym przez niemieckich okupantów w grudniu 1942 r. Już tylko okoliczność zorganizowania takiej przestrzeni z założenia przeznaczonej do więzienia dzieci zasadnie trzeba uznać za zjawisko z gatunku szczególnie przerażających. 

Wątek ten wybrzmiał również w trakcie wykładu wygłoszonego 20 października br. w ramach cyklu „Cienie wojny. Spotkania o stratach i pamięci”, poświęconego dzieciom z obozu przy ul. Przemysłowej. Dzięki gościnności Korczakianum-Muzeum Warszawy wspomniana prelekcja – pt. „Głód, praca, strach i krzyk, którego nikt nie słyszał. Historia niemieckiego obozu dla dzieci polskich przy ul. Przemysłowej w Łodzi (1942-1945)” – odbyła się w warszawskiej siedzibie tej placówki, w latach 1912-1942 zamieszkiwanej przez dr. Janusza Korczaka i jego wychowanków. 

W roli wykładowcy odnalazł się tym razem Piotr Tomczyk, na co dzień, varsavianista, psycholog kliniczny oraz licencjonowany przewodnik m.in. po województwie mazowieckim i łódzkim. Nie krył on przy tym, że upamiętnienie małoletnich ofiar jest dlań szczególnie ważne jako dla rodowitego łodzianina. Równocześnie, z racji specyfiki tematu w trakcie prelekcji, dały o sobie znać emocje zarówno prelegenta, jak i słuchaczy wykładu…   

Jaka była geneza obozu usytuowanego w wydzielonej części łódzkiego getta, o niemieckiej hipokryzji zawartej już tylko w jego urzędowej nazwie („obóz zapobiegawczy”), z jakich środowisk wywodzili się mali więźniowie, a przede wszystkim o straszliwych warunkach, w których zmuszone było żyć i pracować ponad swoje siły co najmniej 2,5 tys. dzieci to tylko część wątków z wstrząsającej w swojej wymowie prelekcji. Gruntownie zaznajomiony z tematem Piotr Tomczyk przybliżył wspomnienia ocalałych, ale także sylwetki ich oprawców, wśród których nie mogło zabraknąć komendanta obozu, SS-Sturmbannführera Karla Ehrlicha (1893-1974). 

Prelegent nie omieszkał przy tym docenić wysiłku pracowników dwóch instytucji podtrzymujących pamięć o dzieciach z niemieckiego obozu koncentracyjnego przy ul. Przemysłowej: Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi, a nade wszystko łódzkiego Muzeum Dzieci Polskich-ofiar totalitaryzmu (w tym  m.in. Jolanty Sowińskiej-Gogacz, wraz z Błażejem Torańskim autorki książki pt. „Mały Oświęcim. Dziecięcy obóz w Łodzi”), placówki dedykowanej małoletnim ofiarom niemieckich okupantów.

Wykład konkludowały m.in. słowa jednej z nich: „My, którzyśmy ocaleli, nie żądamy zemsty, ani odwetu. Żądamy tylko jednego: pamięci. Pamięci o tych, którzy tam zostali, i przestrogi dla świata, aby nienawiść nigdy więcej nie odebrała dzieciom dzieciństwa”…

Mapa i formularz kontaktu

Kontakt

Partnerzy